.png)
Kiedy zwykłe zapominanie przestaje być tylko roztargnieniem? Jak rozpoznać pierwsze sygnały?
Szukanie okularów, które od kwadransa leżą na głowie, wejście do kuchni i nagłe zapomnienie, po co właściwie tam przyszliśmy, albo pustka w głowie na widok dawnego sąsiada - takie sytuacje zdarzają się niemal każdemu.
Pamięć nie działa jak komputer. Wpływają na nią między innymi koncentracja, stres, zmęczenie, jakość snu, liczba bodźców czy samopoczucie. Z wiekiem niektóre procesy poznawcze mogą również zwalniać. Nie oznacza to jednak, że każde nasilające się zapominanie należy przypisywać metryce.
Kiedy problemy z pamięcią są jeszcze naturalnym roztargnieniem, a kiedy powinny wzbudzić czujność? I jak rozmawiać o tym z bliską osobą, żeby nie wywołać niepotrzebnego lęku?
Przebodźcowanie czy starzenie? Co właściwie jest normą?
Wraz z wiekiem mózg może potrzebować więcej czasu na przetwarzanie informacji. Starsza osoba może mieć trudność z szybkim przypomnieniem sobie nazwiska, słowa czy terminu, szczególnie gdy jest zmęczona, zestresowana albo znajduje się w głośnym, pełnym bodźców miejscu.
Typowe może być na przykład zapomnienie nazwiska znajomej osoby i przypomnienie go sobie po kilku minutach. Niepokój jest większy wtedy, gdy trudności są coraz częstsze, dotyczą niedawnych wydarzeń i zaczynają przeszkadzać w codziennym funkcjonowaniu.
Warto zwrócić uwagę nie tylko na to, czy ktoś zapomina, ale również co zapomina i jak sobie z tym radzi.
Jeżeli ktoś nie pamięta, gdzie odłożył klucze, ale po chwili je znajduje i potrafi odtworzyć przebieg wydarzeń, nie musi to oznaczać choroby. Inaczej wygląda sytuacja, gdy regularnie odkłada przedmioty w zupełnie nietypowe miejsca, nie wie, do czego służą albo nie pamięta wydarzeń, które miały miejsce niedawno.
Specjaliści podkreślają również, że łagodne zaburzenia poznawcze nie są tym samym co otępienie. W przypadku łagodnych zaburzeń poznawczych problemy mogą być zauważalne, ale nie muszą jeszcze znacząco zaburzać codziennego funkcjonowania.
3 sytuacje, które powinny wzbudzić czujność
Nie istnieje jeden objaw, który samodzielnie pozwala rozpoznać demencję. Są jednak sytuacje, które warto potraktować jako sygnał do obserwacji i ewentualnej konsultacji lekarskiej.
1. Przedmiot jest w niewłaściwym miejscu - i nie wiadomo, do czego służy
Każdemu zdarza się szukać pilota, telefonu czy kluczy. Niepokojące może być natomiast nie samo zgubienie przedmiotu, ale trudność z rozpoznaniem jego przeznaczenia lub przypomnieniem sobie, co właściwie się z nim robi.
Przykładowo: odłożenie pilota do lodówki może być zwykłym przypadkiem. Jeżeli jednak takie sytuacje powtarzają się, a osoba nie potrafi później wyjaśnić, dlaczego przedmiot znalazł się w takim miejscu, warto zwrócić uwagę, czy nie pojawiają się również inne zmiany.
2. Pojawiają się trudności w dobrze znanej okolicy
Jednym z ważnych sygnałów ostrzegawczych może być dezorientacja w przestrzeni.
Jeżeli osoba, która przez lata bez problemu robiła zakupy w pobliskim sklepie, nagle nie potrafi odnaleźć drogi do domu albo gubi się w dobrze znanej okolicy, nie należy automatycznie tłumaczyć tego roztargnieniem.
Podobnie niepokojące mogą być narastające problemy z wykonywaniem czynności, które wcześniej były dobrze znane - na przykład robieniem zakupów, zarządzaniem pieniędzmi czy organizowaniem codziennych spraw.
3. Wciąż pada to samo pytanie
„O której przyjdą dzieci?” Po kilku minutach: „O której przyjdą dzieci?” I ponownie:
„A kiedy dokładnie przyjdą?”
Samo powtarzanie pytań nie jest oczywiście diagnozą demencji. Jeżeli jednak osoba regularnie zadaje to samo pytanie w krótkich odstępach czasu i nie pamięta odpowiedzi, którą przed chwilą otrzymała, jest to sygnał, którego nie warto ignorować.
Do innych możliwych objawów należą między innymi problemy z dobieraniem słów, trudności z orientacją w czasie, kłopoty z koncentracją, liczeniem czy wykonywaniem bardziej złożonych codziennych czynności.
Problemy z pamięcią u seniora - kiedy warto iść do lekarza?
Najważniejsza zasada brzmi: nie próbujmy sami stawiać diagnozy na podstawie pojedynczego objawu.
Problemy z pamięcią mogą mieć wiele przyczyn. Nie wszystkie są związane z chorobą Alzheimera czy innym rodzajem otępienia. Zaburzenia poznawcze mogą mieć związek między innymi z zaburzeniami snu, niektórymi lekami, zaburzeniami metabolicznymi, niedoborami witamin czy zaburzeniami hormonalnymi.
Dlatego jeśli zmiany są nowe, nasilają się albo zaczynają utrudniać codzienne życie, dobrym pierwszym krokiem jest wizyta u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej.
Lekarz może przeprowadzić wywiad, ocenić stan zdrowia i zdecydować, czy potrzebne są dalsze badania lub konsultacja specjalistyczna. Warto, aby na wizytę - jeśli senior wyrazi na to zgodę - poszedł również ktoś bliski. Rodzina często zauważa zmiany, których sama zainteresowana osoba jeszcze nie dostrzega.
Jak rozmawiać z bliskim o problemach z pamięcią?
To często trudniejsze niż sama decyzja o wizycie u lekarza.
Zdanie:
„Przecież mówiłem ci to pięć minut temu!” może wywołać złość, wstyd albo lęk. Nie rozwiązuje natomiast problemu.
Lepszym rozwiązaniem jest spokojne odwołanie się do obserwacji:
„Zauważyłem, że ostatnio częściej zdarza ci się zapominać o umówionych rzeczach. Może sprawdzimy to u lekarza, żeby mieć pewność, że wszystko jest w porządku?”
Warto unikać słów takich jak „demencja” czy „Alzheimer” jako zarzutu albo gotowej diagnozy. Można natomiast zaproponować zwykłą wizytę kontrolną:
„Umówmy się na bilans zdrowia i przy okazji wspomnijmy lekarzowi o tych problemach.”
Takie podejście zmniejsza poczucie zagrożenia i pozwala skupić rozmowę na zdrowiu, a nie na etykietowaniu człowieka.
Co można robić na co dzień, aby wspierać sprawność poznawczą?
1. Dbaj o sen
Niewyspanie i przewlekłe zmęczenie mogą pogarszać koncentrację i zdolność zapamiętywania. Regularny, odpowiednio długi sen jest jednym z podstawowych elementów higieny zdrowia.
2. Ruszaj się regularnie
Codzienny spacer, jazda na rowerze, ćwiczenia czy inna aktywność dostosowana do możliwości danej osoby pomagają dbać o ogólną kondycję organizmu i zdrowie układu krążenia.
3. Nie rezygnuj z kontaktów z ludźmi
Rozmowa z rodziną, spotkanie ze znajomymi, wspólne wyjście czy udział w zajęciach grupowych angażują wiele różnych funkcji poznawczych jednocześnie.
4. Wprowadzaj nowe bodźce
Nowa trasa spaceru, nauka nowej umiejętności, wspólne gotowanie czy poznawanie nowego miejsca mogą być ciekawszym sposobem na aktywizowanie umysłu niż mechaniczne wykonywanie tych samych ćwiczeń każdego dnia.
5. Dbaj o zdrowie całego organizmu
Ciśnienie tętnicze, cukrzyca, cholesterol, aktywność fizyczna, dieta i zdrowie naczyń krwionośnych mają znaczenie również dla funkcjonowania mózgu. Profilaktyka zaburzeń poznawczych nie zaczyna się dopiero wtedy, gdy pojawiają się problemy z pamięcią.
Czy problemy z pamięcią zawsze oznaczają Alzheimera?
Nie.
To jedna z najważniejszych informacji, które warto zapamiętać. Problemy z pamięcią mogą mieć różne przyczyny, a część z nich jest potencjalnie odwracalna. W diagnostyce lekarz bierze pod uwagę między innymi stan ogólny pacjenta, przyjmowane leki oraz możliwe zaburzenia metaboliczne, hormonalne i niedobory.
Dlatego zauważenie zmian nie powinno prowadzić do automatycznego wniosku: „to Alzheimer”. Z drugiej strony nie warto również zakładać, że każda trudność jest „po prostu starością”. Jeżeli problemy narastają i wpływają na codzienne funkcjonowanie, lepiej je sprawdzić niż ignorować.
Najważniejsze: obserwuj zmianę, nie pojedynczą wpadkę
Każdemu zdarza się zapomnieć nazwiska, zgubić klucze czy wejść do pokoju i nie pamiętać, po co. Większe znaczenie ma powtarzalność, narastanie problemu i wpływ na codzienne życie.
Jeśli bliska osoba zaczyna gubić się w znanych miejscach, wielokrotnie zadaje te same pytania, odkłada przedmioty w nietypowe miejsca, ma coraz większe problemy z pieniędzmi, zakupami czy wykonywaniem znanych czynności – warto potraktować takie zmiany poważnie.
Nie oznacza to automatycznie najgorszego scenariusza. Wręcz przeciwnie - wczesna konsultacja daje szansę na znalezienie przyczyny problemów, rozpoczęcie odpowiedniego postępowania i lepsze przygotowanie się do kolejnych etapów, jeśli okaże się, że rzeczywiście mamy do czynienia z chorobą otępienną.
Najważniejsze jest więc nie pytanie: „Czy on już ma demencję?”
Lepiej zapytać:
„Czy to zachowanie różni się od tego, jak funkcjonował wcześniej – i czy zaczyna utrudniać mu codzienne życie?” Jeżeli odpowiedź brzmi „tak”, warto porozmawiać z lekarzem.
Źródła i materiały do dalszej lektury
Narodowy Fundusz Zdrowia – „To może być demencja” – informacje o pierwszych objawach, diagnostyce i postępowaniu.Narodowy Fundusz Zdrowia – To może być demencja
Pacjent.gov.pl – „Kiedy człowiek traci siebie” – informacje dotyczące diagnostyki zaburzeń pamięci i znaczenia wczesnej konsultacji.Pacjent.gov.pl – Kiedy człowiek traci siebie
Medycyna Praktyczna – „Łagodne zaburzenia poznawcze” – charakterystyka łagodnych zaburzeń poznawczych i możliwych przyczyn.Medycyna Praktyczna – Łagodne zaburzenia poznawcze
Medycyna Praktyczna – „Zaburzenia pamięci u osób starszych” – informacje o różnicach między zmianami związanymi z wiekiem a zaburzeniami poznawczymi.Medycyna Praktyczna – Zaburzenia pamięci u osób starszych
Pacjent.gov.pl – „Alzheimer – nie jesteś sam!” – objawy choroby Alzheimera, diagnostyka i działania profilaktyczne.Pacjent.gov.pl – Alzheimer – nie jesteś sam!
Alzheimer Polska – Związek Stowarzyszeń – informacje i materiały dotyczące chorób otępiennych oraz wsparcia osób chorych i ich bliskich.Alzheimer Polska
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani indywidualnej diagnozy.
